Analiz Konularına Göre Riskler
Sıcak İşlem

Faaliyet Hakkında Genel Bilgi

Sıcak işlem (Hot Works) olarak ifade edilen; metaller ile yapılan, sonucunda kıvılcım, alev veya ısı ortaya çıkaran işlemlerdir. En çok rastlanan sıcak işlemler kaynak, kesme, taşlama, delme ve lehimdir.

Kaynak İşlemi

1999 – 2002 yılları arasında Amerika Birleşik Devletleri’nde yaşanan yangınların yüzde biri, yanıcı gazın kullanıldığı kaynaktan ve bu kaynak tipinde kullanılan aletlerden ötürü meydana gelmiştir. Yine ABD’de; kaynak işleminde kullanılan, alevin oluştuğu tabancaya bağlı gelişen yangınların sayısı yılda ortalama 74.000’dir. İnşaatlarda yaşanılan yangınların %7’si sıcak işlemlerden kaynaklanmaktadır.

Sıcak işlemlerin yangına sebep olmasının altındaki basit neden yangın üçgeni olarak adlandırılan ısı, yakıt ve oksijen bileşenlerinden ısı ve oksijenin sıcak işlem yapılması esnasında mevcut olmasıdır. Yakıt olarak ifade ettiğimiz ise sıcak işlem yapılan alanın etrafındaki yanıcı cisimlerdir.

Kaynak, iki metalin birleştirilmesidir. Birleştirme işlemindeki mantık; birleşecek iki metali de tutturulacak noktalarından ergitmek; sonrasında birbirine temas ettirmek suretiyle yapıştırmaktır. Ancak bu işlemde dikkat edilecek unsur iki metalin birleşmesi için her ikisinin de ergime sıcaklığına yani katı halden sıvı hale geldikleri ısı seviyesine gelmesidir. Yeterli sıcaklık sağlandıktan sonra ergimiş metaller temas ettirilir; sonrasında soğumaya bırakılır veya soğutulur.

Kesme işlemindeki mantık ise kaynak işlemi ile aynıdır. Koparılacak veya kesilecek metal, ergime sıcaklığına kadar ısıtılır, yumuşak, akar hale gelmiş metal sabitlendiği yerden çıkartılır, sökülür.

Taşlama işlemi bir son işlemdir. Pürüzlü yüzeyleri yok etmek için uygulanan bir operasyon olup aslında makine vasıtasıyla yapılan bir hızlı zımparalama işlemidir. Hızlı zımparalamadan ötürü metal yüzeyinden parçacık kopmakta ve bunlar da kıvılcım olarak görünmektedir. Kaynak ve kesme işlemlerine göre taşlamadaki fark, burada metalin ergimediğidir. Dolayısıyla ısıya ihtiyaç duyulmamaktadır. Metal yüzeyi yüksek derecelere ulaşmamakla beraber ısınır, buna karşılık kaynak kesme işlemi kadar etrafa kıvılcım yayan bir işlemdir.

Delme; adından da anlaşılacağı üzere metalin matkap vasıtasıyla delinmesidir. Matkapın ucu sert, dayanıklı, rijit malzemeden imal edilmiştir. Metal delinme işlemi sırasında nispeten, kaynak ve kesmedeki kadar olmasa da delinen parça ısınır buna karşılık tıpkı taşlamada olduğu gibi, kıvılcım oluşumu mevcuttur.

Kaynak ve kesme işlemlerinde, operasyonun gerçekleştirilmesi için metalin ısıtılması gerekmektedir. Metal elektrik yoluyla ısıtılabildiği (elektrik ark kaynağı) gibi aynı zamanda oksiasetilen kaynağı örneğinde olduğu gibi sıvı yakıt vasıtasıyla da ısıtılabilmektedir. Oksiasetilen ve/veya elektrik ark kaynaklarında erişilen sıcaklık 3100 – 3000°C derece arasında değişmektedir. Bu sıcaklık altında metal ergimekte, akışkan hale geçmektedir.

Aşağıdaki metin Anadolu Sigorta Risk Mühendisliği Servisinin deneyimlerine bağlı kalınarak derlenmiş olup TS 9646 numaralı “Yangın Önleme – Kaynak ve Kesme İşlemlerinde” adlı standarttan yararlanılarak yazılmıştır.